Wat is documentaire fotografie
nu eigenlijk?
Ik had dit gezin nog nooit ontmoet. Alles begon met een mail. “We zijn niet op zoek naar perfecte, geposeerde foto’s, maar naar beelden die tonen hoe ons gezin echt is.”
Ik was meteen verkocht.
En toen belde ik bij hen aan. Aan de muren hingen verschillende gezinsfoto’s. Maar één beeld bleef bij mij hangen. De ouders stonden rug tegen rug. Elk hield een kind in de lucht. De kinderen lachten naar elkaar.En het voelde als het tegenovergestelde van wat ze me in hun mail hadden gevraagd.
Heel even wist ik niet meer wat ik kwam fotograferen.
Maar wat is documentaire fotografie nu eigenlijk?
Die vraag lijkt eenvoudig, maar dat is ze niet.
Want niet elke foto waarop niemand recht in de camera kijkt, is automatisch documentair.
Foto’s worden vaak spontaan of storytelling genoemd wanneer mensen niet netjes naast elkaar staan. Er komt geen kruk en studio aan te pas. Niemand moet stijf glimlachen naar de lens. Maar achter het beeld zitten nog altijd aanwijzingen.
Ga daar eens staan.
Neem haar eens vast.
Kietel elkaar eens.
Kijk eens naar je zus.
Doe dat nog eens.
Dat kan mooie beelden opleveren. En daar is niets mis mee.
Het is alleen niet wat ik doe.
Documentaire fotografie is voor mij geen fotografiestijl. Het is geen bepaalde kleur, nabewerking of compositie. Het is een weigering. De weigering om te sturen. Om te regisseren. Om een moment opnieuw te laten gebeuren omdat ik het de eerste keer gemist heb. Ik verplaats niemand naar mooier licht. Ik vraag een kind niet om nog eens van de glijbaan te komen. Ik zet ouders niet rug tegen rug en vertel hen niet wanneer ze hun kind in de lucht moeten steken.
Ik kom binnen. Ik kijk. En ik fotografeer wat er toch al gebeurt.
Ook wanneer dat rommelig is. Ook wanneer niet iedereen tegelijk lacht. Ook wanneer de koffie koud wordt, de haren voor de ogen hangen en een kind net beslist om de andere kant op te lopen.
Dat is documentaire gezinsfotografie. Niet creëren hoe het eruit zou kunnen zien. Bewaren hoe het werkelijk was.
En bij dit gezin zat dat werkelijke niet in één groot of bijzonder moment. Het zat in een heel gewone namiddag, op het kantelpunt tussen twee levensfases. Hun oudste dochter zou enkele weken later voor het eerst naar school gaan. Niets was plots anders, en toch wisten ze dat deze dagen, zoals deze, niet eindeloos zouden blijven duren.
Laatste weken voor de kleuterklas
Ze wilden deze periode vastleggen. Die laatste weken waarin hun dochters nog bijna elke dag samen waren. Voor school zich ertussen zou wringen met boekentassen, uurroosters en nieuwe verhalen waar de ander niet altijd bij was.
Niet met één perfecte foto waarop alles klopt. Wel met alles wat er die namiddag al was. Ze waarschuwden me dat de meisjes waarschijnlijk niet zouden stilzitten. Geweldig.
Zo stond er in de tuin stond een leeg opblaaszwembad. Half vergeten. Achtergelaten voor een warme dag die misschien nog zou komen. Maar de meisjes hadden geen warme dag nodig. Ze doken erin alsof leeg ook gewoon vol genoeg was.
Even later schoot de ene achter een kat aan. De andere klom langs de verkeerde kant de glijbaan op, met het soort zelfvertrouwen waar ouders tegelijk trots en licht misselijk van worden.
Ik fotografeerde haar klimtocht. Maar ook die blik ernaast.
Dat ene moment waarop je alles tegelijk ziet: trots, paniek, liefde, twijfel.
Klaarstaan om haar op te vangen. En toch niet meteen grijpen.
Dat kun je niet vragen. Je kunt niet zeggen: kijk nu eens alsof je haar met alles wat je hebt wilt beschermen, maar ook weet dat je haar niet klein kunt houden.
Dat gebeurt.
Eén seconde.
En dan is het weg.
De kleine dingen die hun typeren
De foto’s aan hun muur zijn geen uitzondering.
Veel gezinnen in Vlaanderen hebben gelijkaardige foto’s hangen. Niet omdat ze geen andere beelden wilden, maar omdat ze lange tijd niet wisten dat een gezinsreportage ook anders kon.
Dat je huis niet eerst volledig opgeruimd hoeft te zijn. Dat niemand bijpassende kleding moet dragen. Dat je kinderen niet moeten luisteren naar de fotograaf. Dat jullie niet hoeven te doen alsof jullie samen iets ontzettend grappigs meemaken.
Want vaak zijn het net de kleine, gewone dingen die een gezin herkenbaar maken.
De staartjes die je honderd keer opnieuw maakt om het haar uit haar ogen te houden, en die twee minuten later alweer helemaal door elkaar hangen.
Een kind dat overal op klimt alsof nergens bang voor zijn er bij hoort.
De koffie die opnieuw koud wordt omdat je op een bepaald moment gewoon vergeet dat hij nog halfvol op tafel staat.
Een dochter die stiekem van de kraan drinkt zodra haar mama even met iets anders bezig is.
Het lijken vandaag details. Maar het zijn precies de dingen die later verdwijnen.
Nieuwe gewoontes nemen hun plaats in. Kinderen worden zelfstandiger. Er komen schooldagen, hobby’s en eigen verhalen.
En plots weet je niet meer precies hoe het voelde toen ze nog elke dag samen thuis waren.
Foto’s waarin je jezelf herkent
Zij stuurden me ook deze mooie woorden:
"We zijn ontzettend blij met onze foto’s. Kimberley wist ons gezin vast te leggen zoals we echt zijn, zonder geforceerde poses. Gewoon onze dagelijkse momenten, de interactie met de kindjes en alle kleine dingen die ons typeren.
Tijdens de shoot voelde het heel ontspannen, waardoor iedereen gewoon zichzelf kon zijn. Dit zijn foto’s waar we onszelf echt in herkennen en die later zoveel herinneringen zullen oproepen.
Een prachtige herinnering aan deze fase van ons leven."
Dat is voor mij wat documentaire fotografie moet doen. Niet alleen tonen hoe jullie eruitzagen. Maar laten voelen wie jullie waren.
Binnen een paar jaar is de kleuterklas allang gewoon geworden. De staartjes zitten misschien anders. Niemand drinkt nog stiekem van de kraan. Het opblaaszwembad staat misschien niet meer in de tuin. Maar deze foto’s brengen hen terug. Niet naar hoe ze eruit wilden zien. Wel naar hoe het was.
